Telkari Nedir ? | Tarihçe | Türleri Nelerdir ? | Nasıl Yapılır | Kullanılan Malzemeler | Kullanıldığı Alanlar | Trabzon Telkari | Mardin / Midyat Telkari |

 



 

TELKARİ NASIL YAPILIR


Bir çok geleneksel sanatımızda olduğu gibi telkaride de sanatkarlar işinde kullanacağı her türlü malzemeyi kendisi yapmak zorundadır. Yani usta telkaride kullanacağı telleri kendi atölyesinde hammaddeden elde etmektedir. Öyle ise bizde bu sanat dalını kullanılacak telin yapımı ile başlayabiliriz.

Tel Çekme; külçe halindeki gümüş veya hurda gümüşler potada eritilerek ince çubuklar halinde dökülür.Daha sonra bu çubuklar silindirlerden ve haddelerden geçirilerek istenilen inceliğe getirilir.Günümüzde tel çekme , telleri istediğimiz kalınlıklarda hazırlama işlemini çok daha kısa sürede ve kolayca yapabilmemizi sağlayan silindir adı verilen elektrik gücüyle yada mekanik enerjiyle çalışan makineler kullanılmaktadır.

Model Hazırlama; yapılacak ürün önce ana hatlarıyla 1 / 1 ölçekte bir kağıt üzerine çizilir. Ürünün ana iskeletini oluşturacak parça esas alınarak hangi kısımlarında kaç mikron kalınlığında tel kullanılacağı, iç kısmının ne şekilde, hangi desenlerle doldurulacağı belirlenir ve taslak üzerine yazılır.

Tavlama; haddelerden çekilen ve bükülen gümüş süratle sertleşir ve işlemede büyük kolaylık sağlayan yumuşaklığını kaybeder. Bu tellerin yumuşaklıklarını tekrar kazanmaları için asbest bir tabaka üzerinde ısıtılarak tavlanmaları gerekir. Tellerin çekilmeleri ve ürüne işlenmeleri sırasında tavlama işlemi sık sık yapılır.

Kesim; herhangi bir ürün yapılacağı zaman gerekli bütün teller taslak üzerinde belirlenen kalınlık ve uzunluklara göre kesilerek hazırlanır.

Şekil Verme; ürünü oluşturan ana iskeletin kesilmiş ve yassılaştırılmış parçaları çizilmiş olan taslak üzerine konularak şekillendirilir ve belirli yerlerinden kaynakla birleştirilir. Sonra ince teller yerleştirilerek iskelet tamamlanır. İskeletin içerisindeki boşluklar işin tekniğine göre daha ince tellerle doldurulur ve sıkıştırılır , gerekli yerlerden kaynakla birleştirilir. Bu şekilde içleri doldurularak hazırlanmış parçaların her birine bükülerek yada çukurlaştırılarak son şekil verilir ve parçalar ara bağlantılarla birleştirilerek bir araya getirilir.

Ayrıntıların Yapımı; telkâride bir ürünü oluştururken ana parçaların dışında bu ana parçaları birleştirmede ve süslemede çeşitli parçacıklar kullanılır. Örneğin “geverse” adı verilen minik küreler yapılırken matkap yardımı ile bir çivi üzerine sarılan ince teller makasla kesilir ve küçük halkalar elde edilir. Bu halkalar bir kömür parçası üzerinde ısıtılıp eritilerek minik toplar haline getirildikten sonra iki ağaç blok arasında sıkıştırılıp döndürülerek yuvarlaklaştırılır. Böylece 1-2mm çapında içi dolu kürecikler elde edilir. Daha büyük küre ve topları yaparken gümüş plaka önce presle değişik çaplarda daireler halinde kesilir.

Birleştirme ve Kaynak; telkâri tekniği ile yapılan her ürünün tamamı telden yapılır. Bunun için bir ürün binlerce parçadan bükülerek ve birleştirilerek oluşturulur. Bu yüzden bu teknikte kaynak önemli bir yer tutar. Kaynak materyali olarak gümüş – pirinç karışımı bir alaşım kullanılır. Mili metrik tellerin kaynak yapılması çok güçtür. Çünkü ısı biraz fazla kaçırılırsa telin kendisi erir. Dolayısıyla bu çalışma büyük titizlik ve sabır ister. Bunun için önce, ayarı belli bir ölçüde düşürülen gümüş, eğelenerek küçük tanecikler halinde bir güderi parçası içine toplanır. Eğelenmiş gümüş bir kaba konur ve içerisine toz boraks katılır. Suya daldırıldıktan soma amyant üzerine yerleştirilen ana iskeletin her bir parçası bu gümüş-boraks karışımı ile kaynak yapılarak birleştirilir. Bazı kaynaklar, ana iskeletin kurulmasında tellerin 'lehim'le birleştirildiğinden s,özetmektedirler. Bu bütünüyle yanlıştır. Çünkü bir gümüş işine lehim değdi mi, o iş hurdaya atılır. Lehim gümüşü çürütür.

Ağartma; bütün parçaları birleştirilmiş bir ürün son şeklini aldığı zaman ısıtma, kaynak ve diğer işlemler nedeniyle kirlenmiş, kararmış ve oksitlenmiş durumdadır. Ürünün doğal parlak rengini alabilmesi için ağartma işlemi uygulanmaktadır. Bu uygulamada bütün ürünler bir bakır kap içine konulur ve üzerlerine nitrik asitli su ilave edilir. Ürünler doğal renklerini alıncaya kadar birkaç dakika süreyle kaynatılır. Daha sonra bol su ile durulanır ve kurutulur.

Son İşlemler; ağartılan ürünler deterjanlı (eskiden deterjan yerine çöven kullanılırdı) su ile tekrar yıkanır ve ince telli bir fırça ile iyice fırçalanır. Yüzeydeki fazlalıklar ve kaynak artıkları temizlenir; ürünlerin yüzeyi düz bir çelik parçası ile parlatılır.


TELKARİ NASIL YAPILIR ( MARDİN / MİDYAT )


Tel inceltme
Hurda halindeki gümüş veya külçe gümüşler potada eritilerek ince çubuklar halinde dökülür.Daha sonra bu çubuklar silindirlerden ve haddelerden geçirilerek istenilen inceliğe getirilir, ve böylece telkari gümüş tel hazırlanmış olur.

Yapılacak Ürünün çizilmesi
Yapılmasını düşünüldüğü takım süs eşyası vs. bir kağıt üzerine çizilir. Ürünün önce iskeletini oluşturacak hangi kısımlarında kaç mikron kalınlığında tel kullanılacağı, iç kısmının ne şekilde nasıl, hangi desenlerle doldurulacağı belirlenir ve kağıt üzerine çizilir.

Gümüşün Ateşte Tavlaması
Gümüş haddelerden çekilirken çok erken sertleştiği için işlemede büyük rahatlık sağlayan yumuşaklığını çabuk kaybeder. Bu tellerin tekrar yumuşatılması için özel bir tabaka üzerinde ısıtılarak tekrar tavlanması lazım. Tellerin çekilmeleri esnasında ve işlenmesi yapılırken bu işlem çoğu kez tekrarlanır. Daha rahat olması için.

Kesim
Yapılması düşünülen ürünün, önceden çizilen resmine bakılarak, teller istenilen kalınlık ve uzunluğa göre kesilir.


Desen hazırlama
Ürünü oluşturan ana iskeletin kesilmiş ve yassılaştırılmış parçaları hazırlanmış olan resim üzerine bırakılarak yapılandırılır ve belirli yerlerinden kaynakla yapıştırılır. Ve daha sonra yapılan gümüş motiflerle iskelet tamamlanır, olması gereken yerlere toz kaynakla kaynak yapılır.

Desenle
Gümüş Telkaride bir ürünü yaparken ana parçaların dışında bu ana parçaları birleştirmede ve süslemede çeşitli küçük parçalar kullanılır. Mesela "geverse" adı verilen minik küreler yapılırken matkap yardımı ile bir çivi üzerine sarılan ince gümüş teller kesici ile kesilir ve küçük halkalar elde edilir. Bu halkalar küçük taşlar üzerinde ısıtılıp eritilerek minik toplar haline getirildikten sonra iki ağaç blok arasında sıkıştırılıp döndürülerek yuvarlaklaştırılır. Böylece 1-2mm çapında içi dolu kürecikler hazırlanmış olur. Daha büyük küre ve topları yapmak için, gümüş plaka önce özel presle değişik büyüklüklerde daireler halinde kesilir.


Birleştirme
Telkari usulu ile yapılan her gümüş ürünün tamamı telden yapılır. Bunun için bir ürün yüzlerce parçadan bükülerek ve birleştirilerek yapılır. Bu yüzden bu teknikte kaynak çok önemli bir yer tutar. Kaynak materyali olarak gümüş ve pirinç karışımı bir alaşım kullanılmaktadır.


Beyazlatma
Bir ürünü yapıp parçalarını birbirine kaynak yapıldığı zaman ısıtma, kaynak ve diğer işlemlerden dolayı ürünler kirlenmiş, kararmış ve oksitlenmiş durumdadır. Ürünün normal parlatılması için ağartma işlemi yapılmaktadır. Bunu yapabilmek için gümüşler bir demir kap içine konulur ve üzerlerine özel asitli su konulur. Ürünler beyazlayıncaya kadar suyun içinde kaynatılır ve istenilen beyazlığa ulaşıncaya kadar birkaç defa tekrarlanır. Sonrada bu ürünler tel dişli bir fırçayla fırçalanır daha sonra temiz suyun altında durulanır ve talaşın içinde kurutulur.


En Son İş
Ürünler son olarak çelik bir çubuk ( maskal ) ile parlatılır.

 

Anasayfa| Telkari Nedir ? | Tarihçe | Türleri Nelerdir ? | Nasıl Yapılır | Kullanılan Malzemeler | Kullanıldığı Alanlar | Trabzon Telkari | Mardin / Midyat Telkari |


( 2007-2009 martelkari.com | Acilteknik Bilişim )